Deneme Süresi Kaç Aydır? İş Kanununa Göre Deneme Süresi, Maaş ve İşten Çıkma Şartları

Deneme Süresi Kaç Aydır? İş Kanununa Göre Deneme Süresi, Maaş ve İşten Çıkma Şartları

Yeni bir işe başlayan çalışan ile işveren, iş sözleşmesinde deneme süresi belirleyebilir. Bu süre, çalışanın işi ve işyerini tanımasına; işverenin de çalışanın pozisyona uygunluğunu değerlendirmesine imkân verir.

Ancak deneme süresi, sıkça düşünüldüğü gibi “sigortasız çalışma dönemi” veya “ücretsiz çalışma süresi” değildir. Çalışanın ücret, SGK ve diğer işçilik hakları işe başladığı ilk günden itibaren devam eder. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da deneme süresindeki çalışmanın ücretli olduğunu ve bu sürenin işçinin kıdeminden sayıldığını açıkça belirtiyor.

Peki deneme süresi kaç aydır, 3 veya 6 aylık deneme süresi yapılabilir mi, deneme süresinde işten çıkılırsa tazminat ödenir mi ve sigorta yapılması zorunlu mu? İşte detaylar.

Deneme Süresi Nedir?

Deneme süresi, işçi ile işverenin iş ilişkisinin başlangıcında birbirlerini ve çalışma koşullarını değerlendirebilmeleri amacıyla iş sözleşmesine eklenebilen bir dönemdir.

Bu dönemde:

İşveren, çalışanın işe uygunluğunu değerlendirebilir.

Çalışan ise pozisyonun, işyerinin ve çalışma koşullarının kendisine uygun olup olmadığını görebilir.

Deneme süresinin bulunabilmesi için tarafların bunu kararlaştırmış olması gerekir. Yani her yeni işe başlayan çalışan otomatik olarak deneme süresinde sayılmaz.

Deneme Süresi Kaç Aydır?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 15. maddesine göre bireysel iş sözleşmesine konulan deneme kaydı:

En fazla 2 ay olabilir.

Ancak bu süre:

Toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar uzatılabilir.

Dolayısıyla standart bir iş sözleşmesinde işverenin tek taraflı olarak 3, 4 veya 6 aylık deneme süresi uygulaması mümkün değildir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın İş Kanunu uygulamasına ilişkin açıklamaları da deneme süresinin İş Kanunu'nun 15. maddesi kapsamında değerlendirildiğini belirtiyor.

Deneme Süresi 3 Ay Olabilir mi?

Normal bireysel iş sözleşmesinde hayır.

İş Kanunu kapsamında deneme süresinin üst sınırı iki aydır.

Örneğin iş sözleşmesine:

“Çalışanın deneme süresi 3 aydır.”

yazılması, üçüncü ayın da kanundaki deneme süresinin sağladığı fesih rejimine tabi olduğu anlamına gelmez.

Toplu iş sözleşmesi bulunan işyerlerinde ise deneme süresi dört aya kadar uzatılabilir.

Deneme Süresi 6 Ay Olabilir mi?

4857 sayılı İş Kanunu kapsamında 6 aylık deneme süresi uygulanamaz.

Standart üst sınır:

2 ay

Toplu iş sözleşmesi varsa:

4 ay

şeklindedir.

Bu nedenle iş ilanında veya sözleşmede “6 ay deneme süresi” ifadesiyle karşılaşan çalışanların sözleşmenin hukuki niteliğini ayrıca kontrol etmesi gerekir.

Deneme Süresi Ne Zaman Başlar?

Deneme süresinin başlangıcında esas olan işçinin fiilen işe başladığı tarihtir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yayımladığı rehberde de deneme süresinin iş sözleşmesinin imzalandığı tarihten değil, çalışanın fiilen işe başladığı tarihten başladığı belirtiliyor.

Örneğin:

Sözleşme tarihi: 25 Ağustos
İşe başlama tarihi: 1 Eylül

ise deneme süresi 1 Eylül'den itibaren işlemeye başlar.

Deneme Süresinde Maaş Ödenir mi?

Evet.

Deneme süresi ücretsiz çalışma dönemi değildir.

İş Kanunu'nun 15. maddesine göre çalışanın çalıştığı günlere ilişkin ücret ve diğer hakları saklıdır.

Dolayısıyla işveren:

“İlk iki ay deneme süresi, bu nedenle maaş ödemiyoruz.”

diyemez.

Çalışan normal şekilde çalışıyorsa ücretini almaya hak kazanır. Bakanlığın rehberinde ayrıca deneme süresinde hak kazanılması halinde hafta tatili, fazla çalışma ve genel tatil ücretlerinin de ödenmesi gerektiği belirtiliyor.

Deneme Süresinde Sigorta Yapılır mı?

Evet, yapılması zorunludur.

Deneme süresiyle ilgili en sık yapılan yanlışlardan biri:

“İlk iki ay sigorta yapılmasına gerek yok.”

düşüncesidir.

SGK açıkça, çalışanların deneme süresi veya başka bir gerekçeyle sigortasız çalıştırılamayacağını belirtiyor. Sigorta bildirimi çalışanın işe başladığı tarihten itibaren yapılmalı ve gerekli primler ödenmelidir.

4/a kapsamındaki çalışanlarda genel kural olarak işe giriş bildirgesinin işe başlamadan en az bir gün önce SGK'ya verilmesi gerekiyor; kanunda bazı iş ve işyerleri için istisnalar bulunuyor.

Dolayısıyla:

“Önce iki ay deneyelim, memnun kalırsak sigortanı başlatırız.”

hukuka uygun bir deneme süresi uygulaması değildir.

Deneme Süresinde İşten Çıkarılabilir mi?

Evet.

Deneme süresinin en önemli özelliği burada ortaya çıkıyor.

Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini:

bildirim süresine gerek olmadan ve ihbar tazminatı ödemeden

sona erdirebilir.

Bu hak yalnızca işverene ait değildir.

Çalışan da:

“Bu iş bana uygun değil.”

diyerek deneme süresi içinde sözleşmesini bildirim süresi beklemeden sona erdirebilir.

Ancak çalışanın o tarihe kadar doğmuş ücret ve diğer hakları korunur.

Deneme Süresinde İstifa Edilirse İhbar Süresi Var mı?

Geçerli bir deneme kaydı ve devam eden deneme süresi varsa ihbar süresi uygulanmaz.

Örneğin çalışan işe başlayalı üç hafta olmuşsa ve sözleşmesinde geçerli iki aylık deneme kaydı bulunuyorsa sözleşmesini deneme süresi içerisinde sona erdirebilir.

Aynı durum işveren açısından da geçerlidir.

Deneme Süresinde İhbar Tazminatı Ödenir mi?

Kural olarak hayır.

İş Kanunu'nun deneme süresine ilişkin düzenlemesinin temel sonuçlarından biri, tarafların deneme süresi içinde sözleşmeyi bildirim süresi olmadan ve tazminatsız feshedebilmesidir.

Buradaki “tazminatsız” ifadesini:

“Çalışanın hiçbir hakkı ödenmez.”

şeklinde anlamamak gerekir.

Çalışanın çalıştığı günlerin maaşı ve doğmuş diğer işçilik alacakları yine ödenmelidir.

Deneme Süresinde Kıdem Tazminatı Alınır mı?

Kıdem tazminatı açısından yalnızca deneme süresinde çalışmış olmak genel olarak yeterli değildir; kıdem tazminatı için kanundaki diğer şartların da oluşması gerekir.

Ancak önemli nokta şu:

Deneme süresi kıdem hesabına dahildir.

Yani çalışan aynı işyerinde çalışmaya devam ederse ilk iki ay “yok sayılmaz.”

Bakanlık rehberinde deneme süresinin işçinin işyerindeki kıdeminden sayıldığı açıkça belirtiliyor.

Deneme Süresi Yıllık İzne Dahil mi?

Evet.

Yıllık ücretli izne hak kazanmak için gerekli çalışma süresinin hesabında deneme süresi de dikkate alınır.

Örneğin çalışan:

1 Eylül 2026'da işe başladıysa

ve ilk iki ayı deneme süresiyse yıllık izin kıdemi 1 Kasım'dan değil, 1 Eylül'den itibaren hesaplanır.

Bakanlığın rehberi de İş Kanunu'nun 53. maddesine dayanarak deneme süresindeki çalışmanın yıllık izin süresine dahil edildiğini belirtiyor.

Deneme Süresinde Fazla Mesai Ücreti Ödenir mi?

Evet, koşulları oluşmuşsa ödenir.

Deneme süresindeki çalışanın işçilik hakları ortadan kalkmaz.

Dolayısıyla çalışan fazla çalışma yapmışsa mevzuattaki şartlar çerçevesinde fazla çalışma ücretine hak kazanabilir. Aynı şekilde hafta tatili ve ulusal bayram/genel tatil çalışmalarından doğan hakları da korunur.

Deneme Süresinde Resmî Tatil Ücreti Ödenir mi?

Deneme süresi resmî tatil haklarını ortadan kaldırmaz.

Çalışanın ulusal bayram veya genel tatil gününde çalışması halinde ilgili mevzuat kapsamında doğan ücret hakkı bulunur.

Dolayısıyla:

“Deneme süresindesin, bayram mesaisi ödenmez.”

şeklinde genel bir uygulama yapılamaz.

Deneme Süresinde SGK Primi Ödenir mi?

Evet.

Çalışanın işe başlamasıyla birlikte sigortalılık yükümlülüğü doğar. İşverenin gerekli sigorta bildirimlerini yapması ve primleri ödemesi gerekir.

SGK'nın açıklamasında deneme süresinin sigortasız çalıştırma gerekçesi olamayacağı özellikle vurgulanıyor.

Deneme Süresi Sözleşmede Yazmak Zorunda mı?

Deneme kaydının taraflar arasında kararlaştırılmış olması gerekir.

Bakanlığın rehberinde deneme süresinin sözlü olarak da kararlaştırılabileceği, ancak bunun ispatının güç olduğu belirtiliyor. Bu nedenle uygulamada deneme kaydının yazılı iş sözleşmesinde açıkça belirtilmesi çok daha sağlıklı.

Örneğin sözleşmeye:

“İş sözleşmesinin ilk iki ayı deneme süresidir.”

şeklinde açık bir hüküm eklenebilir.

Sözleşmede Deneme Süresi Yoksa Ne Olur?

İşveren, yalnızca çalışanın işe yeni başlamış olmasına dayanarak:

“Zaten ilk iki ay otomatik deneme süresi.”

diyemez.

Deneme süresinin taraflar arasında kararlaştırılmış olması gerekir.

Bu ayrım özellikle iş sözleşmesinin sona erdirilmesinde önemlidir çünkü deneme kaydı yoksa işveren deneme süresine özgü bildirimsiz fesih hakkından yararlanamaz.

Deneme Süresi Her İşte Uygulanabilir mi?

Deneme süresi özellikle:

• Tam zamanlı çalışanlarda

• Part-time çalışanlarda

• Belirsiz süreli sözleşmelerde

• Belirli süreli iş sözleşmelerinde

iş ilişkisinin niteliğine uygun olarak kararlaştırılabilir.

Ancak her çalışma ilişkisi 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında olmayabilir. Deniz İş Kanunu, Basın İş Kanunu veya Türk Borçlar Kanunu kapsamındaki çalışma ilişkilerinde farklı hükümler gündeme gelebileceğinden somut sözleşmenin hangi mevzuata tabi olduğu ayrıca değerlendirilmelidir.

Deneme Süresinde Çalışanın Hakları Nelerdir?

Deneme süresindeki çalışan temel olarak normal bir çalışan gibi işçilik haklarına sahiptir.

Bunların arasında:

• Ücret

• SGK

• Fazla mesai ücreti

• Hafta tatili hakları

• Ulusal bayram ve genel tatil hakları

• İş sağlığı ve güvenliği hakları

• Kıdem süresinin işlemesi

• Yıllık izin kıdeminin işlemeye başlaması

bulunur.

Deneme süresinin temel farkı, iş sözleşmesinin sona erdirilmesinde ihbar süresinin uygulanmamasıdır.

İşveren Deneme Süresinde Çalışanı Sebepsiz Çıkarabilir mi?

Deneme süresi taraflara sözleşmeyi bildirim süresi olmadan sona erdirme konusunda geniş bir imkân verir.

Ancak bu, işverene sınırsız ve hukukun diğer kurallarından bağımsız hareket etme hakkı vermez.

Örneğin ayrımcılık yasağı, sendikal haklar veya diğer emredici hukuk kuralları deneme süresinde de geçerliliğini korur.

Dolayısıyla:

“Deneme süresinde işçinin hiçbir hakkı yoktur.”

ifadesi doğru değildir.

Deneme Süresi Bitince Ne Olur?

Çalışan deneme süresi sonunda çalışmaya devam ederse iş sözleşmesi normal şekilde sürer.

Yeni bir iş sözleşmesi yapılması gerekmez.

Örneğin sözleşmede iki aylık deneme süresi varsa:

1 Eylül → işe giriş

1 Eylül-31 Ekim → deneme dönemi

1 Kasım → sözleşme aynı şekilde devam eder

şeklinde düşünülebilir.

Deneme süresinin sona ermesi çalışanın işe giriş tarihini değiştirmez.

Deneme Süresi Tekrar Yapılabilir mi?

Aynı iş ilişkisi içerisinde deneme süresini sürekli yenileyerek çalışanın deneme hükümlerine tabi tutulması, deneme süresinin amacı ve kanundaki üst sınırla bağdaşmaz.

Örneğin:

“İki ay bitti, şimdi iki ay daha deneyelim.”

şeklinde tek taraflı olarak deneme süresini sürekli uzatmak mümkün değildir.

Standart İş Kanunu ilişkisinde üst sınır iki aydır; toplu iş sözleşmesi varsa dört aya kadar çıkabilir.

Sık Sorulan Sorular

Deneme süresi kaç aydır?

4857 sayılı İş Kanunu kapsamında deneme süresi en fazla 2 aydır. Toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar uzatılabilir.

Deneme süresi 3 ay olabilir mi?

Standart bireysel iş sözleşmesinde 3 aylık deneme süresi uygulanamaz. Kanuni üst sınır iki aydır. Toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatma mümkündür.

Deneme süresi 6 ay olabilir mi?

4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki standart iş sözleşmesinde hayır. Kanuni üst sınır iki ay, toplu iş sözleşmesiyle dört aydır.

Deneme süresinde maaş verilir mi?

Evet. Çalışanın çalıştığı günlere ilişkin ücret ve diğer hakları korunur.

Deneme süresinde sigorta yapılır mı?

Evet. SGK, deneme süresinin sigortasız çalışma gerekçesi olamayacağını açıkça belirtiyor.

Deneme süresinde işten çıkılırsa ihbar süresi var mı?

Geçerli deneme süresi içerisinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresi olmadan sona erdirebilir.

Deneme süresinde istifa edilir mi?

Evet. Çalışan da deneme süresi içinde sözleşmesini bildirim süresini beklemeden sona erdirebilir.

Deneme süresinde ihbar tazminatı alınır mı?

Kural olarak deneme süresi içinde yapılan fesihte ihbar tazminatı doğmaz. Ancak çalışanın o güne kadar doğmuş ücret ve diğer hakları ödenmelidir.

Deneme süresi kıdemden sayılır mı?

Evet. Deneme süresi çalışanın işyerindeki kıdemine dahildir.

Deneme süresi yıllık izne dahil mi?

Evet. Yıllık ücretli izin için gereken çalışma süresinin hesabında deneme süresi de dikkate alınır.

Deneme süresinde sigortasız çalıştırmak yasal mı?

Hayır. Çalışanın işe başladığı tarihten itibaren sigortalı olması gerekir. SGK da deneme süresi gerekçesiyle bildirimsiz çalışan çalıştırılamayacağını belirtiyor.

Sonuç

Türkiye'de deneme süresi, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki standart iş sözleşmelerinde en fazla iki aydır. Toplu iş sözleşmesi bulunması halinde süre dört aya kadar uzatılabilir.

Deneme süresinin en önemli özelliği, bu dönem içinde işçi veya işverenin sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmadan sona erdirebilmesidir. Ancak bu durum çalışanın diğer haklarını ortadan kaldırmaz.

Çalışanın:

maaşı ödenir, SGK'sı yapılır, kıdemi işlemeye başlar ve çalışma süresi yıllık izin hesabına dahil edilir.

Özellikle “İlk iki ay deneme süresi olduğu için sigorta yapmıyoruz” şeklindeki uygulamalar hukuka uygun değildir. SGK'ya göre çalışanların işe başladıkları tarihten itibaren sigorta bildirimlerinin yapılması ve primlerinin ödenmesi gerekir.